पुणे, २४ जून २०२६ : प्रादेशिक पासपोर्ट कार्यालय (आरपीओ), पुणे येथे बुधवारी पासपोर्ट सेवा दिवस २०२६ उत्साहात साजरा करण्यात आला. पासपोर्ट अधिनियम १९६७ लागू झाल्याच्या स्मरणार्थ आयोजित करण्यात आलेल्या या कार्यक्रमात कार्यक्षम, सुरक्षित, पारदर्शक आणि नागरिक-केंद्रित पासपोर्ट सेवा प्रदान करण्याच्या वचनबद्धतेचा पुनरुच्चार करण्यात आला.
दरवर्षी २४ जून रोजी पासपोर्ट सेवा दिवस साजरा केला जातो. भारतातील पासपोर्ट वितरण व्यवस्थेचा पाया असलेल्या पासपोर्ट अधिनियमाच्या अंमलबजावणीचे स्मरण करण्याबरोबरच, या सेवेशी संबंधित सर्व भागधारकांच्या योगदानाचा गौरव करण्यासाठी आणि नागरिकांना अधिक दर्जेदार सेवा देण्यासाठी सुरू असलेल्या प्रयत्नांवर प्रकाश टाकण्यासाठी हा दिवस महत्त्वाचा मानला जातो.
आजच्या जागतिकीकरणाच्या युगात पासपोर्ट हा केवळ प्रवासाचा दस्तऐवज नसून शिक्षण, रोजगार, व्यवसाय आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाण यांसाठी जागतिक संधींशी जोडणारे महत्त्वाचे साधन बनले आहे. तो राष्ट्रीय ओळखीचे तसेच जगाशी भारताच्या वाढत्या संबंधांचे प्रतीक मानला जातो.
गेल्या काही वर्षांत तंत्रज्ञानाधारित आणि नागरिक-केंद्रित सुधारणांमुळे भारताच्या पासपोर्ट सेवा व्यवस्थेत मोठे परिवर्तन झाले आहे. पासपोर्ट सेवा कार्यक्रम आवृत्ती २.०, ई-पासपोर्ट, मोबाईल पासपोर्ट व्हॅन तसेच पासपोर्ट सेवा केंद्रे (PSKs) आणि पोस्ट ऑफिस पासपोर्ट सेवा केंद्रे (POPSKs) यांच्या विस्तारित जाळ्यामुळे सेवा अधिक सुलभ, जलद आणि पारदर्शक झाल्या आहेत.
२०१४ मध्ये देशभरात केवळ ७७ पासपोर्ट सेवा केंद्रे होती, ती संख्या आता ५४५ पर्यंत वाढली आहे. त्यामुळे दुर्गम आणि वंचित भागांपर्यंतही पासपोर्ट सेवा पोहोचल्या आहेत. परराष्ट्र मंत्रालय आणि टपाल विभाग यांच्यातील सहकार्यामुळे अर्ज प्रक्रिया अधिक सुलभ झाली असून सेवा नागरिकांच्या अधिक जवळ पोहोचल्या आहेत.
पासपोर्ट सेवा दिवस २०२६ निमित्त १७ ते १९ जून दरम्यान नवी दिल्ली येथे वार्षिक प्रादेशिक पासपोर्ट अधिकारी परिषद आयोजित करण्यात आली होती. या परिषदेत क्षमता विकास, तक्रार निवारण, सुरक्षा, आंतर-मंत्रालयीन समन्वय आणि सर्वोत्तम कार्यपद्धतींच्या अवलंबावर चर्चा झाली.
यावेळी परराष्ट्र मंत्री S. Jaishankar यांनी पासपोर्ट सेवांमधील डिजिटल आणि नागरिक-केंद्रित परिवर्तनावर प्रकाश टाकत ई-पासपोर्ट, मोबाईल पासपोर्ट व्हॅन आणि विस्तारित सेवा केंद्रांच्या जाळ्यामुळे भारतीय नागरिकांसाठी सेवांची उपलब्धता वाढल्याचे सांगितले. तसेच, कार्यक्षम पासपोर्ट वितरण हे “जागतिक कार्यस्थळासाठी जागतिक कार्यबल” घडविण्याचे महत्त्वाचे साधन असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
प्रादेशिक पासपोर्ट कार्यालय, पुणे यांनी नागरिकांसाठी जनसंवाद सत्रे (ओपन हाऊस), मोबाईल पासपोर्ट व्हॅनद्वारे सेवा, तसेच पोलिस अधिकारी आणि इतर भागधारकांसाठी प्रशिक्षण व जनजागृती कार्यक्रम राबवून सेवा वितरण अधिक प्रभावी करण्याचा प्रयत्न केला आहे.
पासपोर्ट सेवा दिवसानिमित्त कार्यालयात अधिकारी व कर्मचाऱ्यांसाठी आरोग्य तपासणी शिबिराचे आयोजन करण्यात आले. कर्मचाऱ्यांच्या आरोग्य आणि कल्याणासाठी कार्यालयाच्या वचनबद्धतेचे हे प्रतीक असल्याचे सांगण्यात आले.
यावेळी प्रादेशिक पासपोर्ट कार्यालय, पुणे यांनी नागरिक, पोलिस विभाग, भारतीय टपाल, सेवा प्रदाते आणि पासपोर्ट सेवा व्यवस्थेशी संबंधित सर्व अधिकारी व कर्मचाऱ्यांचे योगदानाबद्दल आभार व्यक्त करत जलद, सुरक्षित, पारदर्शक आणि अखंड पासपोर्ट सेवा देण्याच्या आपल्या वचनबद्धतेचा पुनरुच्चार केला.
