पुणे :राष्ट्रीय नदी संवर्धन योजनेअंतर्गत पुणे शहरातील मुळा–मुठा नदीचे प्रदूषण नियंत्रण करण्यासाठी राबविण्यात येत असलेला PARMM (Pollution Abatement of River Mula-Mutha) प्रकल्प अंतिम टप्प्यात पोहोचला आहे. या प्रकल्पाअंतर्गत पुणे शहरात एकूण ११ ठिकाणी मैलापाणी शुद्धीकरण केंद्रे (STP) उभारण्याचे काम सुरू असून त्यासोबत प्रकल्पाकडे जाणाऱ्या मुख्य मलवाहिन्या (Missing Links) विकसित करण्यात येत आहेत.
हा महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प केंद्र शासनाचे राष्ट्रीय नदी संवर्धन संचालनालय, जपान इंटरनॅशनल को-ऑपरेशन एजन्सी (JICA) आणि पुणे महानगरपालिका यांच्या संयुक्त विद्यमाने राबविण्यात येत आहे. प्रकल्पासाठी Enviro Control and Toshiba Water Solutions JV या संस्थेला ३ मार्च २०२२ रोजी कार्यादेश देण्यात आला असून, या प्रकल्पाचे भूमिपूजन पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते ६ मार्च २०२२ रोजी करण्यात आले होते.
सध्या मुंढवा (२० एमएलडी), वारजे (२८ एमएलडी) आणि वडगाव (२६ एमएलडी) येथील तीन मैलापाणी शुद्धीकरण केंद्रांची कामे पूर्णत्वास आली असून, इलेक्ट्रो-मेकॅनिकल साहित्याची ड्राय रन टेस्ट यशस्वीरीत्या पूर्ण झाली आहे. या तीन केंद्रांची एकत्रित क्षमता ७४ एमएलडी इतकी आहे. पुढील टप्प्यात या केंद्रांमध्ये प्रत्यक्ष मैलापाणी घेऊन वेट टेस्ट करण्यात येणार असून, आवश्यक चाचण्या पूर्ण झाल्यानंतर ही केंद्रे पूर्ण क्षमतेने कार्यान्वित होतील.
मुंढवा येथील २० एमएलडी क्षमतेच्या केंद्रामध्ये हांडेवाडी, मोहम्मदवाडी, काळेपडळ, ससाणेनगर, माळवाडी, मगरपट्टा, साडेसतरा नळी, हडपसर औद्योगिक वसाहत आणि ताडी गुत्ता चौक परिसरातील मैलापाण्यावर प्रक्रिया होणार आहे. वारजे केंद्रात वारजे व रामनगर परिसरातील, तर वडगाव केंद्रात रायकर मळा, धायरी, जांभुळवाडी, नन्हे व आंबेगाव परिसरातील मैलापाणी शुद्ध केले जाणार आहे.
याशिवाय हडपसर (मत्स्यबीज केंद्र) येथील ७ एमएलडी आणि खराडी येथील ३० एमएलडी क्षमतेच्या शुद्धीकरण केंद्रांचे ड्राय रन व ट्रायल टेस्ट पुढील दोन महिन्यांत सुरू करण्याचे नियोजन आहे. उर्वरित पाच मैलापाणी शुद्धीकरण केंद्रांची कामे सन २०२६ अखेर पूर्ण होणार आहेत.
या प्रकल्पाला केंद्र शासनाने १४ जानेवारी २०१६ रोजी ९९०.२६ कोटी रुपयांची मंजुरी दिली असून, त्यापैकी ८५ टक्के (८४१.७२ कोटी रुपये) केंद्र शासनाचा आणि १५ टक्के (१४८.५४ कोटी रुपये) पुणे महानगरपालिकेचा वाटा आहे. प्रकल्पाचा एकूण खर्च सुमारे ११७३ कोटी रुपये असून, आतापर्यंत केंद्र शासनाकडून ६२१.४५ कोटी रुपये अनुदान प्राप्त झाले आहे. PARMM प्रकल्पावर आतापर्यंत ८४४.४५ कोटी रुपयांचा खर्च झाला आहे.
प्रकल्प पूर्ण झाल्यानंतर पुढील १५ वर्षे देखभाल व दुरुस्तीची जबाबदारी ठेकेदाराकडे राहणार असून, त्यासाठी सुमारे ३००.२१ कोटी रुपये खर्च अपेक्षित आहे.
PARMM प्रकल्प पूर्ण झाल्यानंतर पुणे महानगरपालिकेची एकूण मैलापाणी प्रक्रिया क्षमता ८९५ एमएलडी इतकी होणार असून, त्यामुळे मुळा–मुठा नदीच्या प्रदूषणात मोठ्या प्रमाणात घट होण्याची अपेक्षा आहे. संपूर्ण प्रकल्प कार्यान्वित झाल्यानंतर लोकप्रतिनिधींच्या हस्ते लोकार्पण कार्यक्रम आयोजित करण्यात येणार असल्याची माहिती प्रशासनाकडून देण्यात आली आहे.
